logo Stichting Open Oog

Stichting Open Oog

navigatie
Koppelpoort

De stadsbron op het
Hof: inspiratiebron
van Amersfoort

Op initiatief van Stichting Open Oog heeft de Amersfoortse beeldhouwer Ton Mooy een kunstwerk ontworpen dat had moeten worden geplaatst op de huidige fontein - de Stadsbron - op de Hof in Amersfoort. Het beeld bestond uit 5 passanten op de Hof, gesitueerd onder een boom. De maquette van het kunstwerk is op 4 februari 2017 in de St. Joriskerk gepresenteerd aan zo’n 20 belanghebbende organisaties in en rondom de binnenstad. Daaropvolgend hebben diverse consultaties en gesprekken plaatsgevonden met vertegenwoordigers van deze belangengroeperingen, waaronder bewoners, ondernemers, festival-vertegenwoordigers, horeca en dergelijke. Dit draagvlakonderzoek heeft geleid tot een rapportage dat door het Bestuur van Open Oog begin mei 2017 aan het Gemeentebestuur is aangeboden. De Gemeente heeft gemeend, mede gevoed door een negatieve stellingname van enkele burgers en groeperingen, een negatief advies van een intern Kwaliteitsteam te moeten omarmen. Het verkregen akkoord van alle 20 betrokken groeperingen en belanghebbenden, door de Gemeente zelf opgedragen, heeft klaarblijkelijk niet geleid tot een positieve stellingname, hoe vreemd en teleurstellend dat ook moge zijn.

Historische context
De Stadsbron, vroeger ook wel ‘Hofpomp’ genoemd stond ooit op het snijpunt van de verschillende loopassen over het plein. In 1991 waren de stadsarcheologen zeer verrast met de vondst van de 15e-eeuwse waterput. In het midden van het plein trof men het bakstenen fundament aan van de Stadsbron. Nog altijd bevindt zich vijf meter onder het huidige straatniveau het welwater en hier begint de ring van de put. Het grondplan bestaat uit een cirkel met een inwendige diameter van drie meter, die wordt gesteund door vijf steunberen met gotische kenmerken.

Middeleeuws Watermanagement in Amersfoort
Amersfoort is ontstaan op de plaats waar een aantal beken bij elkaar kwamen in de Eem (of Amer) en waar een doorwaadbare plaats (een voorde) ontstond. Hier kwamen de scheepvaartroute en de wegen naar het Noorden en het Oosten samen en ontwikkelde zich al vroeg een handelsnederzetting. In 1259 kreeg Amersfoort stadsrechten en werd begonnen met de bouw van eerste stadsmuur.

Nog geen eeuw later was de stad al te klein en werd een nieuwe stadsmuur opgetrokken. Deze werd in 1451 gesloten. De stenen van de oude stadsmuur werden hergebruikt voor de bouw van huizen op de fundamenten van de muur, de zogenaamde muurhuizen. Zowel de binnenmuur als de buitenmuur is nog steeds duidelijk herkenbaar aanwezig. Het centrum van de stad is De Hof waar de jaarmarkten gehouden werden en waar zich het economisch leven van de regio voltrok. In het midden van dit plein is de Stadsbron te vinden. Deze van oorsprong 15e eeuwse waterput is nu een fontein.

Drenkplaats
Tegenover de bebouwing, aan de oostkant van de Hof, is in het begin van de 14e eeuw een eenvoudige drenkplaats aangelegd, ten behoeve van het vee, dat naar de markt werd gevoerd. Enkele decennia later werd deze poel ommuurd, waarbij de oostzijde vrij bleef, zodat het vee de drenkplaats in kon lopen om te drinken.

Rond 1375 raakt de drenkplaats buiten gebruik en diende korte tijd als vuilstort. De drenkplaats wordt dan opgevuld met vuil dat van de markt afkomstig is. Daaronder bevinden zich opvallend veel drinkkannen en, tezamen met vele andere vondsten, lijkt het erop dat men de drenkplaats gedicht heeft, kort na het houden van een jaarmarkt. Het dichten van de drenkplaats rond 1375 kon zo nauwkeurig gedateerd worden door de vondst van 12 munten tussen het vuilnis

Waterput
Toen de drenkplaats zijn functie verloor is direct, of kort daarna, een waterput enkele meters ten noordwesten daarvan aangelegd, vrijwel centraal op de Hof. De put werd gevoed door een wel; het bronwater borrelde tijdens de opgraving nog steeds door het zand omhoog, vijf meter onder het huidige straatniveau (ongeveer een meter onder NAP). Het grondplan heeft duidelijk gotische kenmerken en be¬staat uit een cirkel, met een inwendige diameter van bijna drie meter. De put werd aan de buitenkant versterkt door vijf vijfhoekige steunberen, alle met holle zijden.

De vondsten in de put dateren voor een deel uit de 15e eeuw en voor een deel uit de 16e eeuw, toen ook deze watervoorziening moet zijn afgebroken. Bestudering van de resolutieboeken maken het waarschijnlijk dat de waterput gefunctioneerd heeft van na 1445 tot even na 1534.

Borstbeeld Jacon van Campen Ton Mooy aan het werk
Borstbeeld Jacon van Campen
Ton Mooy aan het werk














Ton Mooy aan het werk